BETH YW ‘CERYDD RHESYMOL’

Mae’r ‘amddiffyniad ar sail cerydd rhesymol’ yn diogelu rhieni rhag cael eu troi’n droseddwyr am smacio eu plant.

BETH YW’R NEWID SY’N CAEL EI GYNNIG?

Ar hyn o bryd gall rhieni yng Nghymru ddefnyddio ‘cerydd rhesymol’ gyda’u plant. Mae Prif Weinidog Cymru wedi ymrwymo i wneud hyn yn anghyfreithiol. Mae’n bwriadu gwneud hyn trwy ddileu’r egwyddor o amddiffyniad cyfreithiol ar sail ‘cerydd rhesymol’.

OES ANGEN NEWID Y DDEDDF?

Na. Mae unrhyw gosb sy’n ‘ormodol neu’n eithafol’ eisoes yn anghyfreithiol. Ni ellir pledio amddiffyniad ar sail cerydd rhesymol pan fydd ‘gwir niwed corfforol’ – er enghraifft, clais neu farc coch sydd ddim yn diflannu mewn cyfnod byr. Os bydd rhiant yn smacio plentyn yn ddigon caled i adael marc sylweddol ar y croen, bydd y rhiant yn wynebu dirwy, gorchymyn cymunedol neu hyd at bum mlynedd o garchar.

Bydd gwahardd cerydd rhesymol yn symud adnoddau oddi wrth amddiffyn plant sy’n cael eu cam-drin. Dylai Llywodraeth Cymru ganolbwyntio ar wella ymwybyddiaeth o’r ddeddf bresennol, yn lle ceisio cael gwared o’r ddeddf.

Mae rhieni, yr heddlu a gwasanaethau cymdeithasol yn gallu dweud y gwahaniaeth rhwng cerydd rhesymol a cham-drin plant. Byddai’n rhyfedd iawn petai’r ddeddf ddim yn gallu dweud y gwahaniaeth rhyngddynt.

Mae Llys Hawliau Dynol Ewrop wedi cadarnhau mewn egwyddor yr amddiffyniad o gerydd rhesymol. Mae’r ddeddf bresennol ar smacio yn cydfynd a deddfau hawliau dynol.

Mewn dyfarniad diweddar gan Uchel Lys y DU nodwyd bod “cysylltiad annatod rhwng amddiffyn y teulu ac amddiffyn rhyddid sylfaenol mewn democratiaeth rhyddfrydol”. Aeth ymlaen i ddweud bod “magwraethau gwahanol yn cynhyrchu pobl wahanol”, gan gloi wrth ddweud, “O fewn rheswm, rhaid gadael i deuluoedd fagu plant yn eu ffordd nhw eu hunain”.

PA BROBLEMAU FYDD YN CAEL EU CREU PETAI’R DDEDDF YN NEWID?

  • Mae 85% o oedolion Cymru yn dweud eu bod wedi cael eu smacio. Byddai gwneud cerydd rhesymol yn anghyfreithiol yn golygu bod rhieni cariadus yn cael eu hystyried yn droseddwyr. Gallai’r cyffyrddiad lleiaf arwain at gyhuddiad o ymosodiad troseddol.
  • Bydd yr heddlu, gweithwyr cymdeithasol ac eraill sy’n ymwneud a diogelu plant yn cael eu llethu gan nifer yr achosion. Bydd hyn yn siwr o fynd â’u hamser gwerthfawr a’u hadnoddau prin oddi ar y plant sydd wir mewn perygl.
  • Mae’n golgu bod y wladwriaeth yn ymyrryd yn afresymol mewn bywyd teuluol ac mae’n tanseilio rhieni.
  • Gallai plant gael eu cymryd oddi wrth eu rhieni os y credir eu bod wedi cael eu smacio.

BETH YW BARN Y CYHOEDD AM Y GWAHARDDIAD?

Mewn arolwg barn o 1019 o oedolion Cymru yn 2017 gofynnwyd:

“A ddylai smacio fod yn drosedd?” Na Ddylai: 76%

BETH YW’R DYSTIOLAETH O BLAID Y GWAHARDDIAD?

Mae cefnogwyr y gwaharddiad yn aml yn cyfeirio at Sweden fel esiampl dda. Gwaharddwyd smacio yno yn 1979. Felly, wrth astudio’r wlad honno modd cael hyd i ddata defnyddiol i werthuso honiadau’r rhai sy’n ymgyrchu dros atal smacio.

Maen nhw’n dadlau bod smacio yn dysgu plant bod trais yn dderbyniol. Os felly, fe fydden ni’n disgwyl bod lefelau trais ymysg plant wedi disgyn yn Sweden ers y gwaharddiad. Ond, y gwrthwyneb sy’n wir. Mae trais plentyn yn erbyn plentyn wedi codi o 1,791% rhwng 1984 a 2010.

Yn ei ddadansoddiad o agwedd pobl Sweden at rhianta ers y gwaharddiad, dywed y seiciatrydd David Eberhard bod rhieni yn ofn dweud ‘Na’ wrth eu plant o gwbl.

Ers y gwaharddiad, mae astudiaethau’n dangos bod plant yn llai parod i barchu hawl rhieni i’w disgyblu mewn dulliau eraill. Yn 2000, dim ond 4% o bobl ifanc yn eu harddegau oedd yn teimlo bod hawl gan rieni i ‘fygwth gwahardd rhywbeth’. Roedd y ffigwr hwn 39% yn llai na’r ffigwr 5 mlynedd yn gynt.

OND, MATH O GAM-DRIN YW SMACIO?

Na. Mae’r mwyafrif o bobl resymol yn gwybod bod gwahaniaeth mawr rhwng cam-drin plant a disgyblaeth gariadus rhieni.

Os bydd rhiant yn rhoi smac ysgafn i blentyn bach er mwyn pwysleisio na ddylai redeg allan i’r ffordd, ni ddylid ei drin fel person sy’n cam-drin plant. Cafodd 85% o oedolion Cymru eu smacio pan yn blant, ac maen nhw’n gwybod nad oedd eu rhieni yn gam-drinwyr plant.

Mae smac yn cael ei ddefnyddio pan fydd plentyn yn anwybyddu neu yn methu deall rhybudd geiriol a dulliau disgyblu eraill. Nid yw plant, yn enwedig rhai rhwng 2 a 6 oed, yn debygol o gydsynio’n rhesymegol i’r hyn mae rhieni’n ei ddweud sydd o les iddyn nhw.

Yn amal iawn bydd pobl sydd eisiau gwahardd smacio yn bwriadol gamarwain drwy ddefnyddio “taro” yn lle smacio. Pan fydd rhieni da yn smacio byddant yn gwneud hynny dan reolaeth a gydag esboniad pa fydd hynny’n briodol. Bydd rhieni yn defnyddio ystod o ddulliau disgyblu. Bydd rhieni’n aml yn teimlo bod dim angen defnyddio smac, ond mae’r rhan fwyaf o rieni yn teimlo bod smac yn un ffordd ddilys o ddisgyblu ymysg llawer o ddulliau eraill. Mae’r rhan fwyaf o bobl yn credu bod hyn yn iawn ac yn rhesymol.

Mae pawb yn derbyn bod angen i’r Wladwriaeth ymyrryd er mwyn amddiffyn plant sydd mewn perygl o gael eu cam-drin. Dan y ddeddf bresennol, gellir erlyn rhieni sy’n defnyddio cosb gorfforol afresymol ac eithafol.

A FYDDAI’R CYNNIG YN YMWNEUD Â PHOBLOGAETH CYMRU YN UNIG?

Na. Pe bai’r ddeddf yn cael ei newid, byddai’n cael ei weithredu i unrhyw un sy’n ymweld â Chymru.